پايگاه اطلاع رساني فرهنگ و ارتباطات ديني
ArticleID PicAddress Subject Date
{ArticleID}
{Header}
{Subject}

{Comment}

 {StringDate}
 
 
 
 
  • تعامل دين و ارتباطات  
  • 1390-06-23 19:55:10  
  • تعداد بازدید : 25   
  • ارسال به دوستان
  •  
  •  
  • عنوان: تعامل دين و ارتباطات

    نويسنده: دكتر حسن بشير

    تهران؛ 1387

    ناشر: پژوهشكده مطالعات فرهنگي و اجتماعي با همكاري مركز تحقيقات دانشگاه امام صادق (ع)، 278 صفحه

    بها: 35000 ريال

    صبا نوري


    چالش هايي كه از تغييرات اجتماعي ناشي از ورود و حضور در آنچه كه «عصر ارتباطات» خوانده مي شود برآمده است، ما را با مسائل متعددي مواجه نموده كه تشخيص آنها نخستين گام تمهيد و خلق دانش در اين حوزه به شمار مي رود.

    در شمار مهم ترين وجوه مسئله آميز پديداري كه با نام «ارتباطات نوين» يا «عصر نوين ارتباطات» خوانده مي شود، چالش هايي هستند كه بين ساحت ديني انسان و به خصوص انسان ايراني با اين ارتباطات برانگيخته شده اند.

    تعامل دين با ابعاد فردي و اجتماعي انسان ها، ناشي از حضور گسترده ي دين در حيات انسان از يك سو و توانمندي دين در تأثيرگذاري بر كليه ي جوانب حيات از سوي ديگر است. اين تعامل كه از ماهيت دين نشأت مي گيرد، با فطرت انسان نيز همخواني دارد. اين همخواني و همگرايي، عنصر اساسي و زمينه ي اصلي اثبات كننده ي حتميت نوعي از تبادل كنشي و تعامل در ابعاد مثبت در حيات انساني است.

    دين از يك منظر، در جوهره ي خود يك مقوله ي ارتباطي است. در اين راستا هم دين عامل ارتباط بوده و هم عرصه ي ارتباطات در طول تاريخ انساني در حقيقت خود، منفك از مقوله هاي ديني نبوده است. اصولاً اديان الهي در حوزه هاي چهارگانه ي ارتباط انسان با خدا، انسان با خود، انسان با انسان و انسان با مخلوقات ديگر از جمله طبيعت، چه در بعد تكويني و چه در بعد تشريعي، سخن فراوان دارند.

    كتاب حاضر كه در قالب يك تحقيق مشترك در دستور كار پژوهشكده ي مطالعات فرهنگي و اجتماعي وزارت علوم و مركز تحقيقات دانشگاه امام صادق (ع) ارائه شده است، نحوه ي تعامل دين و ارتباطات را شرح و توضيح مي دهد. اينكه آيا در اين تعامل مي توان دين را در مركز تعامل و ساير خصوصيات، نيازها و تحركات فردي و اجتماعي انسان را پيرامون اين مركزيت قرار داد؟ يا اينكه برعكس، دين در اين حوزه ي تعامل در منطقه ي پيرامون قرار مي گيرد و آنچه مركزيت را شكل مي دهد، خواسته هاي انساني است و يا اينكه تعامل مزبور نوعي از نظام را تشكيل مي دهد كه در آن تفكيكي ميان مركز و پيرامون به عنوان دو حوزه ي وجودي منفك از يكديگر وجود نداشته، بلكه نوعي از وجود واحد در آن حكمفرماست و بر ماهيت فطري انسان استوار است.

    كتاب «تعامل دين و ارتباطات»، مجموعه مقالاتي است كه توسط «دكتر حسن بشير» گردآوري گرديده و در تيراژ 1200 نسخه منتشر شده است. اين كتاب شامل 9 مقاله است كه در سه بخش گنجانده شده اند.

    بخش اول با عنوان «شيوه هاي فرهنگي و ارتباطي اسلامي» دربردارنده ي سه مقاله است.

    مقاله ي اول كه با عنوان «شيوه هاي فرهنگي – ارتباطي پيامبر (ص) در عهد مكي» توسط دكتر محسن الويري به رشته ي تحرير درآمده است. يكي از جنبه هاي زندگي پيامبر (ص) كه تاكنون توجه شايسته و بايسته اي به آن نشده است، يعني حيات تبليغي آن حضرت مورد توجه قرار گرفته است. به عبارت ديگر در اين مقاله تلاش شده است كه تأمل در روش هاي فرهنگي – ارتباطي كه به كار بستن آن موجب شد كه ساكنان عرب نواحي مركزي شبه جزيره عربستان با دست كشيدن از باورهاي ديرينه و گرويدن به آييني نو، زندگي جديدي را آغاز كنند، بررسي شود. اين مقاله گامي براي بازكاوي تجربه هاي فرهنگي و ارتباطي در عهد نبوي است و رويكرد آن بيشتر رنگ تاريخي دارد تا فرهنگي و ارتباطي؛ در نتيجه به جاي پرداختن به مباحث نظري فرهنگ و ارتباطات، به مفهوم كلي و متعارف از اين دو مقوله بسنده شده و تلاش شده است گزارشي از مصاديق شيوه هاي فرهنگي – ارتباطي حضرت محمد (ص) ارائه شود. در اين مقاله فعاليت هاي تبليغي حضرت محمد (ص) در عهد مكي حول سه محور «مراحل اصلي دعوت»، «ابزار و روش هاي فرهنگي - ارتباطي» و «دستاوردهاي آن» بررسي گرديده است.

    مقاله ي دوم اين بخش با عنوان «ارتباطات ميان فرهنگي در دهه هاي نخستين اسلامي»، نيز توسط دكتر محسن الويري نوشته شده است. در اين مقاله، وجه غالب ارتباطي در عصر فتوحات و چندين دهه پس از آن، چگونگي رويارويي ساكنان سرزمين هاي تازه فتح شده با مسلمانان و سازوكارهاي ايجاد ارتباط توسط اعراب مسلمان با مخاطبان جديد خود، بررسي شده است و توضيح داده مي شود كه ارتباطات غيركلامي بر ارتباطات كلامي مسلمانان و مخاطبان جديد خود پيشي داشته است. حيطه هاي ارتباطات ميان فرهنگي در دهه هاي نخستين اسلامي در سه حيطه ي: 1- روحيات 2- آموزشي و 3- سياسي اجتماعي بررسي مي شود.

    مقاله ي آخر اين بخش با عنوان«سير انديشه تبليغ از امام خميني(ره) تا آيت الله خامنه اي (مدظله العالي)» توسط دكتر محمد هادي همايون نوشته شده است. مطالب اين مقاله به توجه و اهميتي كه حضرت امام خميني(ره) و حضرت آيت الله خامنه اي (مدظله العالي) به موضوع تبليغ و دعوت، به دليل ماهيت ارتباطي آن داشته اند، مي پردازد. رهبران نظام جمهوري اسلامي علاوه بر شأن رهبري و تصدي بالاترين جايگاه در هرم سياست گذاري كشو، در خصوص اين موضوع خاص نيز همواره از صاحبنظران و انديشمندان به شمار مي رفته اند. در اين مقاله پس از بيان ديدگاه هاي هر دو رهبر نظام جمهوري اسلامي ايران در مورد كلياتي مانند: تعريف، اهداف و اهميت تبليغ، در مسئله ي اساسي در خصوص اين پديده يعني «تأثير» و «مبلغ» به شكل تطبيقي بررسي مي شود.

    بخش دوم كتاب با عنوان «ارتباطات اجتماعي و نظام اسلامي» با مقاله ي دكتر حسام الدين آشنا تحت عنوان «نقش اجتماعي رسانه ها در نظام اسلامي معاصر» آغاز مي شود.

    نويسنده در ابتداي مقاله مروري بر نظريه هاي هنجاري رسانه ها دارد و انواع نظريه هاي هنجاري و تقسيم بندي هاي متنوع آنها را از نظر سيبرت، هاچتن، التشول، مك كوئل در يك جدول مقايسه اي آورده است، سپس با مفروض گرفتن امكان تحقق جامعه ي ديني، التزام حاكمان، پيام آفرينان و مخاطبان رسانه ها به احكام و اخلاق اسلامي، به ارائه ي اصول مقدماتي نظريه ي هنجاري رسانه هاي جديد مستند به برداشت روش مند از قرآن كريم و سنت پيامبر(ص) و ائمه معصوم(ع) مي پردازد.

    مقاله ي دوم اين بخش، «جستاري در فقه ارتباطات؛ مفهوم شناسي غنا در فقه شيعه» است، كه توسط دكتر محمد سعيد مهدوي كني به رشته ي تحرير درآمده است.

    مسئله ي آواز و آوازخواني، يكي از موضوعات هنري است كه بسيار مورد توجه فقها قرار گرفته است و بحث هاي نسبتاً طولاني در كتب فقهي و حتي رسائل مستقلي را به خود اختصاص داده است، اما همچنان در ميان فقها به عنوان ضرب المثل «ابهام در موضوع» باقي مانده است. ابهامي كه در مسئله ي غناء وجود دارد، از حكم آن نيست، چون تقريباً همه ي فقهاي شيعه به صورت اجمالي مي پذيرند كه غناء حرام است. آنچه مسئله برانگيز است، تعيين محدوده ي موضوع اين حكم است. به عبارت ديگر، مفهوم و تعريف غناء و به دنبال آن ضابطه ي تعيين مصاديق غناي محكوم به حكم حرمت چيست؟ نويسنده ي مقاله با جمع آوري آراء و اقوال فقهاي شيعه در مورد موضوع غناء و دسته بندي آنها به سؤال هاي اساسي در اين مورد پاسخ داده و نشان مي دهد كه اجمال در حكم غناء ناشي از ابهام در مفهوم آن است و سپس به ريشه يابي علل اين ابهام در ادله ي شرعي مي پردازد و به دنبال آن براي يافتن راه حل اين مشكل پيشنهادهايي ارائه مي كند.

    مقاله ي آخر اين بخش تحت عنوان «تعامل دين و رسانه از ديدگاه حقوق» توسط دكتر محسن اسماعيلي نوشته شده است. نويسنده در اين مقاله نگاه متقابل و تأثير دوسويه ي دين و رسانه نسبت به يكديگر را مورد توجه و بررسي قرار مي دهد و تلاش هايي كه چه در حوزه ي حقوق داخلي و چه در حوزه ي حقوق بين الملل براي تبيين رابطه ي دين و رسانه صورت گرفته است را شرح مي دهد. مقاله در چهار بخش تنظيم شده است: 1- تعريف دين و قلمرو آن، 2- دين از نگاه رسانه، 3- رسانه از نگاه دين و 4- پيوند دين، حقوق و اخلاق.

    بخش آخر كتاب تحت عنوان «ارتباطات در جوامع اسلامي و مسيحي»، با مقاله ي دكتر ناصر باهنر با عنوان «ارتباطات در جامعه اسلامي متكثر فرهنگي» آغاز مي شود. چندگونگي و تنوع فرهنگي در جوامع يكي از مباحث مهم علوم فرهنگي است كه بررسي تأثيرات آن در ارتباطات اجتماعي و چگونگي سامان بخشيدن به آن در مسير اهداف مشترك اجتماعي يكي از مسائل مهم حوزه ي مشترك ارتباطات و فرهنگ به شمار مي رود. جوامع اسلامي نيز از صدر اسلام با موضوع تكثر فرهنگي و پيامدهاي مربوط به آن مواجه بوده اند. نويسنده اين مقاله را به منظور بررسي و ارائه ي برخي اصول و راهبردهاي اسلام در خصوص ارتباطات در جوامع اسلامي متكثر فرهنگي تهيه كرده است. وي ضمن بررسي مفهوم فرهنگ و تحليل عوامل مؤثر بر وحدت فرهنگي، پديده ي تكثر فرهنگي و پيامدهاي ناشي از آن را مورد توجه قرار مي دهد. هدف از اين بررسي آن است تا ويژگي ها و اصول حاكم بر يك الگوي سالم ارتباطي در اين گونه جوامع استخراج و براي تحليل و برنامه ريزي بومي به كار گرفته شوند.

    دومين مقاله را نيز دكتر ناصر باهنر با عنوان «برنامه هاي ديني تلويزيون و دريافت مخاطبان؛ يك مطالعه تطبيقي پيرامون برنامه هاي اسلامي تلويزيون ايران و كليساي الكترونيك» نوشته است.

    امروزه جوامع اسلامي و مسيحي تجربيات بسياري در زمينه ي به كارگيري رسانه ها براي مقاصد ديني اندوخته اند. انگيزه ها، چگونگي استفاده، تأثيرات و موانع موجود در راه اين به كارگيري يقيناً نزد اين دو حوزه ي فرهنگي، تفاوت هاي جدي دارد؛ اما يك مطالعه ي بين فرهنگي مي تواند باعث بهره گيري از تجربيات در موضوعات و مشكلات مشابه و تبادل نظر در اين خصوص باشد. در اين مقاله ابتدا برخي ويژگي هاي برنامه هاي تلويزيوني مسيحي يا كليساي الكترونيك مرور شده است و سپس نويسنده به ارائه ي قسمت هايي از دستاوردهاي خود درباره ي برنامه هاي اسلامي تلويزيون جمهوري اسلامي ايران پرداخته است.

    آخرين مقاله ي اين بخش با عنوان «تبليغات تجاري و اوانجليسم به مثابه كالا» توسط دكتر حسن بشير و سيد محمد فكور پور نوشته شده است. نويسندگان در ابتداي مقاله به شرح چگونگي پيدايش فرقه ي مذهبي «پروتستان» و رسميت يافتن اوانجليسم به عنوان يكي از شاخه هاي پروتستانيسم مي پردازد و در ادامه درباره ي تشابه تبليغات تجاري و تشابه مذهبي در تبليغات اوانجليسم مسيحي توضيح مي دهند. اين مقاله شامل بخش هاي:

    1- دين، تبليغات تجاري و انجيل به مثابه يك كالا، 2- فرهنگ مصرف و انحلال پروتستانيسم، 3-جادوي تبليغات، 4- تبليغات و تلويزيون مذهبي به مثابه خطابه هاي درمانگر، 5- فروختن كالا و فروختن ايمان و 6- عدم تضمين موفقيت است كه موضوعات ذكر شده در اين بخش به طور تفصيلي مورد بررسي قرار مي گيرند.


    ارزيابي

    كتاب را مي توان از جهت شيوه ي نگارش، صفحه بندي، نحوه ي چينش مطالب و... خوب ارزيابي كرد. تنها ايرادي كه در اين زمينه به مطالب كتاب مي توان وارد دانست، طولاني بودن جملات است. اين نقص ويرايشي باعث بدفهمي مطلب مي شود و خواننده نياز دارد متن را چندبار بخواند تا آن را درك كند. همين طور طولاني بودن جملات باعث مي شود خواننده مطلب اصلي را كه قصد بيان بوده است، گم يا فراموش كند.

    همان طور كه خود نويسنده در بخش هايي از كتاب يادآور شده است، بعضي از مقاله هاي تشكيل دهنده ي كتاب، تنها فتح بابي درباره ي موضوع مورد بررسي هستند، بديهي است كه اين موضوعات مورد بحث، ظرفيت مطالعات دقيق تر و تفصيلي تري را نيز دارند.

    يكي ديگر از ضعف هاي كتاب اين است كه مطالبي كه در مقدمه ي اول كتاب آمده، در مقدمه هاي ابتداي هر مقاله نيز تكرار شده است، كه اين مسئله باعث تكراري شدن بعضي مطالب گرديده است.

    از نقاط قوت كتاب مي توان به وجود جدول، نمودار و نتيجه گيري در آخر هر مقاله اشاره كرد، كه اين امر به فهم بهتر و منظم تر مطالب كتاب كمك مي كند.


    دكتر حسن بشير  
    نام :
    نام خانوادگی :
    ایمیل :
     
    متن :
    متوسط امتیاز :
    %0
    تعداد آراء :
    0
    امتیاز شما :