پايگاه اطلاع رساني فرهنگ و ارتباطات ديني
ArticleID PicAddress Subject Date
{ArticleID}
{Header}
{Subject}

{Comment}

 {StringDate}
 
 
 
 
  • "قرارگاه اصلي فرهنگي كشور" و مهم‌ترين ماموريت آن  
  • 1391-12-20 13:0:41  
  • تعداد بازدید : 22   
  • ارسال به دوستان
  •  
  •  
  • "قرارگاه اصلی فرهنگی کشور" و مهم ترین مأموریت آن

    جواد درويش

    سال 1358 عبدالکریم سروش در مصاحبه ای تلویزیونی از شهید مطهری راجع به انقلاب اسلامی و ماهیت آن سوال می کند که شهید مطهری در جواب او می فرماید: «هر طغیانی علیه نظم موجود انقلاب است و این اختصاص به نظم سیاسی ندارد ممکن است انقلابی ادبی باشد، یعنی نویسندگان و شعرا علیه نظم ادبی موجود عصیان بکنند و آن نظم را در هم بریزند و سبک و متد دیگری به وجود بیاورند... ممکن است انقلابی هنری باشد، همان گونه که ممکن است انقلابی صنعتی و یا علمی باشد، رنسانس نمونه یک انقلاب فکری، فرهنگی و علمی است، از این ها گذشته ممکن است انقلابی مذهبی باشد البته انقلاب مذهبی را اگر تنها از جنبه مذهبی بودن مورد توجه قرار دهیم، از آن به انقلابی علیه نظام مذهبی حاکم تعبیر می شود، یعنی اینکه عده ای روشی در پرستش ها، نیایش ها، قربانی کردن ها و عبادت ها دارند و بعد می آیند و آن را عوض می کنند مذهبی را بر می دارند و مذهب دیگری را بجای آن می نشانند، بدون آنکه در سایر نهادهای اجتماعی تغییر و تبدیلی پیدا بشود، ولی اگر از انقلاب مذهبی انقلابی نظیر نهضت صدر اسلام مورد نظرمان باشد در آن صورت مفهوم عوض می شود، انقلاب صدر اسلام در همان حال که انقلابی مذهبی بود، انقلابی سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و حتی ادبی هم بود، خود قرآن اساس مبدأ یک ادبیات جدید شد، این انقلاب فرهنگ تازه ای نیز به جهان عرضه کرد و بنیان گذار تمدن جدیدی در جهان شد...»

    شهید مطهری معتقد است انقلاب اسلامی ایران انقلابی مشابه نهضت صدر اسلام است، یعنی انقلابی همه جانبه که همه شئون جامعه را تحت تأثیر قرار داد و متحول کرد. البته این ادعای استاد را می توان در سال 58 با تحلیل ایشان از ماهیت انقلاب و ظرفیتی که در آن دیده بودند پذیرفت، ولی باید دید این قابلیت تا چه حد به فعلت رسیده و در کدام ابعاد و اجزای انقلاب روح اسلامیت نفوذ کرده و در کدام ابعاد نفوذ نکرده است. بنده در این مقاله سعی می کنم در بعد فرهنگی به این مسئله بپردازم که تا چه حد اسلامیت انقلاب آن را متأثر کرده است و در کجا ضعف و نقصان بیشتری از این جهت وجود دارد و در مقابل ضعف ها چه باید کرد؟

    برای دقیق تر شدن بحث می توان فرهنگ را به دوشاخه "فرهنگ عمومی" و "فرهنگ علمی" تقسیم کرد و هرکدام را جداگانه مورد ملاحظه قرار داد. فرهنگ عمومی مردم عمدتاً متاثر از شخصیت برجسته و شکوه مند حضرت امام خمینی(ره) به سرعت متحول شد و ارزش های اسلامی و انقلابی را به سرعت در خود هضم کرد و با عبور از گذرگاه های دشوار انقلاب مثل جنگ تحمیلی و فتنه های پیش آمده، آبدیده تر شد و تا به امروز به تصریح رهبر معظم انقلاب، همواره در مسیر مستقیم انقلاب حرکت کرده و عملکرد قابل قبولی از خود نشان داده است. اما فرهنگ علمی این گونه نبود و این اتفاق برای آن حتی بعد از انقلاب فرهنگی نیفتاد. این مسئله نیاز به توضیح و موشکافی بیشتری دارد.

    علوم جدید که عمدتاً خاستگاه ضد دینی داشتند، در بدترین زمان و به بدترین شکل وارد ایران شدند. در دوران قاجار که اوج دوران سرسپردگی و افول علم و فرهنگ در سرزمین ما بود و این خود انفعال و احساس نیاز شدید به علوم روز را در ما ایجاد کرده بود، عده ای از اشراف و درباریان برای آموزش علوم جدید راهی خارج از کشور شدند. حاصل این سفرها پرورش امثال میرزا ملکم خان بود که معتقد بود "در تمام صنایع از باروت گرفته تا کفش دوزی محتاج سرمشق غربی ها بوده و هستیم" یا آخوند زاده و یا تقی زاده که می گفت "ایران باید ظاهراً و باطناً، جسماً و روحاً فرنگی مآب شود و بس."

    در این شرایط و به وسیله این افراد فنون نظامی و طب مدرن و بعد آرام آرام علوم انسانی و فلسفه غربی وارد ایران شد. از طرفی هم با توفیقات علم جدید و تولیداتی که در صنعت و تکنولوژی داشت و رفاه و امنیت زیادی که فراهم آورده بود، عمدتاً از طرف مردم و حتی مذهبیون مخالفتی با ورود این علوم نمی شد. بعضی مانند سیدجمال الدین اسدآبادی که دغدغه بازگشت به تمدن شکوهمند اسلامی و قدرتمند شدن جهان اسلام را داشتند، با این علوم از این حیث موافق بودند که باعث افزایش اقتدار و شکوه اسلام می شود. عده ای از روحانیون و علما هم بنا به روایات و آیات متعددی که تشویق به فراگیری علم و حکمت می کنند، به دانش جدید اقبال نشان دادند؛ لذا این علوم بدون کم ترین بازبینی، نیازسنجی داخلی و جرح و تعدیل، و با هزینه شدن دین پای آن، وارد کشورمان شد.

    بعد از ورود این دانش ها و معلوم شدن بعضی پیامدهای آن که فقط یکی از آنها به حاشیه رفتن دین به خاطر ذات سکولار و تمامیت خواه علوم غربی بود، علما به تب و تاب این افتادند که در مقابل این علم چه کنند. از طرفی نقصی در این علوم نمی دیدند و از طرف دیگر نمی توانستند بنشینند و ببینندکه دین به حاشیه برود. در این فضا اولین واکنش ها کارهایی بود که مهندس بازرگان و عده ای دیگر مثل محمدتقی شریعتی انجام دادند؛ یعنی سعی در تطبیق دین بر علم جدید. بازرگان کتاب مطهرات در اسلام را نوشت و سعی کرد اثبات کند چیزی که علم جدید آن را میکروب می نامد پیش از این در قرآن بوده و... همچنین محمدتقی شریعتی در کتاب تفسیر قرآن خود "نار الله الموقده" را به اشعه ایکس تفسیر کرد!

    این دفاع های نسنجیده نه تنها چیزی از ابهت از دست رفته دین را برنگرداند که بیشتر موجب انزوای آن شد. تا اینکه انقلاب اسلامی اتفاق افتاد و به یک باره دین با تمام شکوه و عزت خود به صحنه جامعه برگشت و همه شئون زندگی مردم را پر کرد. این بار نوبت علم جدید بود که مجبور شود خود را با دین هماهنگ کند. علم به حاشیه رفت و تحت فشار قرار گرفت، تا اینکه انقلاب فرهنگی اتفاق افتاد. انقلاب فرهنگی سال 58 حاصل اختلاف و زاویه ای بود که بین فرهنگ عمومی و فرهنگ علمی باز شده بود. فرهنگ عمومی همانطور که گفته شد، متاثر از انقلاب متحول شده بود ولی فرهنگی علمی ما در دانشگاه هایی جریان داشت که انقلاب تا سال 59 به آن ها نرسیده بود. سال 59 شورای انقلاب فرهنگی برای رسیدگی به اوضاع دانشگاه ها و دانش های غربی تشکیل شد. بعد از سه سال تعطیلی دانشگاه ها و بررسی اوضاع، دانشگاه ها بازگشایی شد. با این تفاوت که تعدادی دروس معارف به لیست دروس اضافه شده و بعضی اساتید از دانشگاه تصفیه شده بودند؛ لذا روح سکولار دانشگاه ها دستخوش تغییر نشده بود. هرچه انقلاب جلوتر رفت فرهنگ عمومی ناب تر و اسلامی تر شد و فرهنگ علمی غربی تر و سکولارتر...

    لذا وقتی به عقب بر می گردیم، می بینیم همواره در تاریخ انقلاب مردم عادی و فرهنگ عمومی بهتر و درست تر از خواص و دانشگاهیان حرکت و انتخاب کرده اند. در اغلب انتخابات و بزنگاه های حساس انقلاب مردم جلوتر از خواص بوده و درست تر تشخیص داده اند.

    فاصله گرفتن و فشار بیش از حد فرهنگ عمومی بر فرهنگ علمی باعث طغیان دانشگاه در سال 78 علیه انقلاب شد. همان موقع آقای رحیم پور این هشدار را دادند که تا 10 سال دیگر اگر به وضع علوم انسانی رسیدگی نشود، فارغ التحصیلان این علوم کار انقلاب را یکسره می کنند. در سال 88 هم باز فتنه ای سر باز کرد که بیشتر از همه در بین خواص و اقشار دانشگاهی و به اصطلاح سطح بالای جامعه پایگاه داشت. این فتنه هم با درایت رهبری و حضور به موقع عامه مردم خنثی شد. اما واقعاً این سوال پرسیدنی است که تا کی باید از سوراخی که می دانیم کجاست گزیده شویم؟

    در علوم انسانی مخصوصاً بعضی شاخه های علوم اجتماعی و سیاسی فعلی، اساساً نمی شود کسی شاگرد ممتاز دانشگاه باشد و التزام علمی و عملی به آموزه هایش داشته باشد و ضد انقلاب نباشد! چون دقیقاً انسانی را پرورش می دهند که این اصول انقلاب برخلاف تفکر علمی و تخصصی اوست و خبث طینت هم نداشته باشد، از روی صداقت و حسن نیت با انقلاب و اصول نهفته در آن مقابله می کند. دین در جهان بینی او با قرائت امام خمینی(ره)، دشمن شماره یک اندیشه و عقل بشر قلمداد می شود. همین است که رهبر معظم انقلاب هم سال گذشته در قم راجع به این علوم فرمودند: «اينكه بنده درباره ى علوم انسانى در دانشگاه ها و خطر اين دانش های ذاتاً مسموم هشدار دادم - هم به دانشگاه ها، هم به مسئولان - به خاطر همين است. اين علوم انسانى كه امروز رایج است، محتواهائى دارد كه ماهيتاً معارض و مخالف با حركت اسلامى و نظام اسلامى است».

    شاید جا داشته باشد در مطلبی جداگانه مبانی علم جدید را بررسی و تحلیل کنیم که چرا این علوم ذاتاً مسمومند و چه تأثیراتی را مستقیم و غیرمستقیم بر کسانی که با آن ها سروکار دارند، می گذارند. ولی اجمالاً با یک نگاه تاریخی اثبات شد که چرا می گوییم یکی از اصلی ترین وجوهی که اسلامیت انقلاب در آن نفوذ نکرده، علوم انسانی و فرهنگ علمی دانشگاهی ماست.

    رهبر معظم انقلاب دو روز پیش در دیدار اعضای شورای عالی انقلاب فرهنگی تعبیر "قرارگاه اصلی فرهنگی کشور" که چند سال پیش بر این شورا نهادند را یادآوری کردند و فرمودند: «در آن زمان برای برخی سؤال و یا ابهام به وجود آمده بود كه چرا یك اصطلاح نظامی برای مسائل فرهنگی استفاده می شود در حالیكه اگر به شرایط كنونی فرهنگی دنیا دقت شود مشاهده می شود كه یك تهاجم عظیم و پیچیده در عرصه فرهنگ در جریان است. گستره تهاجم فرهنگیِ جبهه استكبار، همه كشورهای دنیا است اما در این تهاجم مهم ترین هدف، نظام جمهوری اسلامی است زیرا نظام اسلامی در مقابل نظام سلطه ایستاده و اثبات كرده كه در این ایستادگی خود صادق است و توانایی مقابله و پیشرفت را نیز دارد.»

    برای دفاع از این تهاجم گسترده باید تمام راه های نفوذ دشمن را اعم از اخلاق فردی، فرهنگ اجتماعی، حریم خانواده و ... بست. اما همانطور که گفته شد و در ادامه اثبات شد علوم انسانی و فرهنگ علمی ما مهم ترین و در عین حال جامانده ترین نقطه در همراهی با انقلاب اسلامی بوده است؛ لذا کانون اصلی آسیب ها و ضربه های سیاسی و فرهنگی بعد از انقلاب تا به امروز همین جا بوده و دشمن هم با علم به این نکته بیشترین توجه و سرمایه گذاری خود را معطوف به آن کرده است. از این جهت علوم انسانی و فرهنگ علمی و دانشگاهی ما نسبت به هر مقوله فرهنگی دیگری برای اصلاح و تحول بنیادین، از اولویت بیشتری برخوردار است.

    در نقشه جامع علمی کشور متأسفانه تدابیر و ملاحظات کافی برای بحث تحول در علوم انسانی دیده نشده، امید است در نقشه جامع مهندسی فرهنگی که رهبری باز هم بر تدوین آن تاکید فرمودند این خلأ پر شده و شاهد حرکت های منسجم و معطوف به نتیجه در این عرصه باشیم. شورای عالی انقلاب فرهنگی باید به عنوان متولی اصلی و به تعبیر رهبری قرارگاه این عملیات، ابتکار عمل را در دست بگیرد و با استفاده از توان علمی و عملیاتی نیروهای جوان که رهبری در این دیدار بر آن تاکید کردند، این سنگر مهم را هم فتح کند و این چشمه امید دشمنان انقلاب را کور نماید.

     
    نام :
    نام خانوادگی :
    ایمیل :
     
    متن :
    متوسط امتیاز :
    %0
    تعداد آراء :
    0
    امتیاز شما :