پايگاه اطلاع رساني فرهنگ و ارتباطات ديني
ArticleID PicAddress Subject Date
{ArticleID}
{Header}
{Subject}

{Comment}

 {StringDate}
 
 
 
 
  • رسانه و نقش آن در ترويج مناسك ديني  
  • 1390-06-23 17:39:49  
  • تعداد بازدید : 35   
  • ارسال به دوستان
  •  
  •  
  • رسانه و نقش آن در ترويج مناسک دينی

    روح الله احمدزاده

    امروز پرسش بنیادین از نسبت ارتباطات و دین، به پرسشی فراگیر در سطح محافل علمی مرتبط با حوزه ارتباطات مبدل شده است؛ اگر ساحت دین را قابل تقسیم به ساحات اندیشگی و اعتقادی، اخلاقی و مناسکی فرض نماییم، و حوزه ی ارتباطات را نیز به ابعاد ارتباطات درون فردی (interpersonal)، میان فردی آن گاه پرسش اساسی از نسبت ارتباطات و دین بسط و تفصیل بیشتری می یابد.

    با عنایت به آن که یکی از عینی ترین جلوه های ظهور دین در سطح جوامع بشری، جلوه های آیینی و مناسکی است و از آن جا که این سنخ آشکارگری دین، نوعاً به صورت مراسم های اجتماعی معین می گردد، حوزه ی ارتباطات جمعی در قالب رسانه های جمعی (mass media)، اعم از رسانه های جمعی مکتوب چون کتاب، روزنامه، مجله و رسانه های الکترونیکی چون رادیو، تلویزیون و وب و نیز رسانه های فوتوگرافیک (phptpgrafic) چون فیلم، ظهور حداکثری در نظام های اجتماعی و فرهنگی گوناگون پیدا کرده است، لذا یکی از پرسش های مهم و تفصیل یافته در ذیل پرسش بنیادین از نسبت ارتباطات و دین، سئوال از نسبت رسانه های جمعی و مناسک آیین های دینی است.

    برخی از نظریه پردازان حوزه ی ارتباطات بر اساس دیدگاه «امیل دورکیم» (جامعه شناس معروف) مناسک دینی را در وهله ی اول کمک به بقای نظام اجتماعی و تقویت هنجارها می دانند و بر آنند که رسانه های جمعی از طریق رسانش مضامین آیینی و مناسکی، زمینه های انسجام اجتماعی، همگرایی و همنوایی آحاد انسانی را بیشتر فراهم می کنند.

    از دیگر دیدگاه های قابل توجه در خصوص نسبت رسانه و مناسک دینی، چارچوب تحلیل ترنر (1974) می باشد؛ او معتقد است که هر آداب و مناسکی شامل سه مرحله است: مرحله ی اول که در آن شرکت کنندگان در مراسم، از زندگی روزمره خویش منفصل و منفک می شوند.

    مرحله ی دوم، مرحله ی آستانه ای است که طی آن تصورات قبلی افراد درباره ی نظم اجتماعی به حالت تعلیق درمی آید و به مقوله ی بازتاب و توجه به تحول و تغییر، امکان ظهور می دهد.

    مرحله ی سوم

    ” رسانه های جمعی از طریق برجسته سازی نقش الگویی، واقعی، اجتماعی و اثرگذار مناسک دینی و کاهش نقش اسطورگی، سمبلیک، رمزگونه و تزئینی و فردی دین باعث بازتعریف مفهوم قداست و از بین بردن تمایز مقدس ـ نامقدس در فرایندهای اجتماعی می گردند. “

    مرحله ی الحاق مجدد است که طی آن شرکت کنندگان در مراسم مستعد منزلت و موقعیتی جدید در زندگی اجتماعی می شوند.

    ترنر اعتقاد دارد که رسانه ها افراد را وارد مرحله ی آستانه ای می کنند که طی آن از زندگی روزمره خود فاصله می گیرند و برای تحول آمادگی پیدا می کنند؛ این امر موجب می شود که مناسک دینی و مراسم عبادی در جامعه نقش خلاق داشته باشند و نقش محافظه کارانه ایفا نکنند.

    یکی از ملاحظات مهم در خصوص بررسی نسبت رسانه و مناسک دینی آن است که چون در برپایی مناسک دینی نقش نهادها و ساختارهای دینی پررنگ می شود، ناخودآگاه ابعاد جمعی باعث بازخواهی فرایندهای اجتماعی از جمله جامعه پذیری، هویت یابی و کنش های کلامی و ارتباطی گردیده و در عمل کارکردهای دین در نظام اجتماعی توسعه می یابد.

    بدیهی است رسانه به مثابه مکانیسم، نقش قابل اعتنایی در گسترش و نهادینه سازی نقش اجتماعی دینم در مقایسه با نقش صرفاً فردی دین خواهد داشت؛ اما یکی از آسیب های محتمل و جدی در خصوص آیینی کردن و مناسکی کردن دین، تفکیک مفهوم مقدس از نامقدس است.

    به عبارتی هرگاه دین به منزله ی مناسک دینی در «گاه» و «جای» معینی در نظام اجتماعی دانسته شود، مفاهیم مقدس و نامقدس بازتولید می گردد؛ در چنین شرایطی زمینه برای محدودین اثرگذاری دین در ساحات مختلف اجتماعی فراهم می آید.

    در حالی که اگر مناسک دینی صرفاً به منزله ی تجلی نمادین برخی از فعالیت های مؤمنان قلمداد گردد و نشانگر کیفیت ارتباطات اجتماعی باشد و نه کمیت آن، به تدریج نقش اسطورگی، سمبولیک بودن و نظامی از راز و رمز بودن آن، به نفع نقش اجتماعی، واقعی و اثرگذار آن تقلیل یافته و مفهوم قداست حداکثری تلقی می گردد. به عبارتی آیین ها و مناسک در جهت توسعه کارکردهای خود به کلیه ی ساحات ارتباطات انسانی جهش می یابد.

    رسانه های جمعی از طریق برجسته سازی نقش الگویی، واقعی، اجتماعی و اثرگذار مناسک دینی و کاهش نقش اسطورگی، سمبلیک، رمزگونه و تزئینی و فردی دین باعث بازتعریف مفهوم قداست و از بین بردن تمایز مقدس ـ نامقدس در فرایندهای اجتماعی می گردند. همان تمایزی که موجد و موجب عقیم شدن دین در نظام کاپیتالیستی مغرب زمین و پاره ای ادیان غیر ابراهیمی در مشرق زمین گردیده است.

    نشريه خيمه

    روح‌الله احمدزاده  
    نام :
    نام خانوادگی :
    ایمیل :
     
    متن :
    متوسط امتیاز :
    %0
    تعداد آراء :
    0
    امتیاز شما :