پايگاه اطلاع رساني فرهنگ و ارتباطات ديني
ArticleID PicAddress Subject Date
{ArticleID}
{Header}
{Subject}

{Comment}

 {StringDate}
 
 
 
 
  • تاثيرات روان‌شناختي بازي‌هاي رايانه‌اي   
  • 1391-12-20 14:31:34  
  • تعداد بازدید : 20   
  • ارسال به دوستان
  •  
  •  
  • تأثیرات روان شناختی بازی های رایانه ای

    گفت وگوی با دکتر «مسعود نصرت آبادی»؛

    رئیس مرکز توانمندسازی انسان پارند


    پیش درآمد

    کودکان به دلیل محدودیت هایی که دارند در دنیای واقعی قادر به کنترل و تسلط بر خیلی از موقعیت ها نیستند در حالی که بازی این امکان را به آن ها می دهد که بتوانند بر شخصیت ها و موقعیت های مختلف بازی تسلط پیدا کنند. اوج تسلط بر یک موقعیت نیز تخریب و یا از بین بردن موجودات است.

    گروه فرهنگی -اجتماعی برهان؛ یکی از جنبه های تأثیر بازی های رایانه ای بر افراد و به خصوص کودکان، تأثیرات روان شناختی است. منشأ این تأثیرات علاوه بر محتوای بازی ها، به ماهیت رسانه ای جدید آن و نیز به چگونگی و میزان استفاده از آن بستگی دارد. به طور کلی تأثیرات روان شناختی متأثر از بازی های رایانه ای را می توان به 2 دسته ی کلی تأثیرات مثبت و منفی تقسیم نمود.

    «تأثیرات مثبت» بازی های رایانه ای بیشتر به ارتقای قابلیت های ذهنی و افزایش مهارت های روانی معطوف است اما «تأثیرات منفی» این بازی ها که شناخت آن ها برای مقاومت و مقابله در برابر اثرات آن از لازمه های شناختی خانواده های ایرانی است، به مسائلی از قبیل خشونت در بازی ها، ترس و اضطراب، یادگیری الگوهای نادرست ذهنی و رفتاری و همچنین اعتیاد به بازی ها اختصاص دارد.

    «دکتر مسعود نصرت آبادی» هم اکنون ریاست مرکز توانمندسازی انسان پارند را برعهده دارد. تخصص وی روان شناسی سلامت است و عضو انجمن روان شناسان آمریکا می باشد. ایشان یکی از پایه گذاران درمان های تکنولوژیک در ایران است. وی همچنین مدرس بنیاد «بیوفیدبک» اروپا در زمینه های نوروفیدبک[1] و بیوفیدبک[2] می باشد. متن زیر حاصل گفت وگوی اختصاصی «برهان» با ایشان با موضوع تأثیرات روان شناختی بازی های رایانه ای است.


    برهان: با توجه به تأثیرات سوء استفاده از بازی های رایانه ای بر سلامت روان، بفرمایید که عوارض واقعی خشونت در بازی ها چیست؟ آیا همان طور که مشهور است خشونت در بازی ها منجر به اعمال خشونت توسط افراد در عالم بیرون از بازی می شود؟

    همه ی ما می دانیم که اصلی ترین بخش انسان ها هیجانات آن هاست و در این بین هیجان پرخاشگری و خشونت به دلیل اهمیتی که در حفظ بقا دارد جزو هیجاناتی است که در زندگی فرد تأثیر به سزایی دارد. هیجان پرخاشگری و خشونت باعث آزاد شدن سریع آدرنالین و سایر مواد و هورمون های دیگر در بدن شده که در نتیجه باعث می گردد حالاتی خاص به فرد دست دهد. سازندگان بازی های رایانه ای بر پایه ی همین شواهد سعی می کنند برای فروش بیشتر بازی های خود، خشم و پرخاشگری را در آن ها بگنجانند. این بازی ها به خصوص در مورد بچه ها می تواند عواقب منفی بسیاری در پی داشته باشد.

    کودکان به دلیل محدودیت هایی که دارند در دنیای واقعی قادر به کنترل و تسلط بر خیلی از موقعیت ها نیستند در حالی که بازی این امکان را به آن ها می دهد که بتوانند بر شخصیت ها و موقعیت های مختلف بازی تسلط پیدا کنند. اوج تسلط بر یک موقعیت نیز تخریب و یا از بین بردن موجودات است. بنابراین بازی های خشن برای کودکان بسیار جذاب می شوند و می توانند ساعت ها بدون آنکه کسی برایشان مزاحمت ایجاد کند در دنیای مجازی به تخریب و کشتار بپردازند.

    تداوم ایجاد چنین بازی هایی، چندین عارضه را در پی خواهد داشت:

    1. از آنجا که دنیای کودکان دنیای فانتزی و خیال پردازی است، به طور معمول تا ساعت ها بعد از اتمام بازی به خیال پردازی در مورد آن می پردازند، سعی می کنند نقش قهرمان بازی را ایفا کنند و حتی صحنه های بازی و مبارزه ها را بر روی والدین خود پیاده کنند. گزارش های بسیاری از والدین وجود دارد که معتقدند کودکانشان با دیدن این بازی ها پرخاشگرتر شده و والدین خود را مورد آزار و اذیت قرار می دهند.

    2. به دلیل پرخاشگری و خشونت بالای بازی ها و دیدن صحنه های کشتن، خون ریزی و... به طور معمول این کودکان نسبت به مسائل انسانی دارای حساسیت کمتری می شوند. چیزی که والدین از آن به عنوان کاهش وجدان کودک خود در مقابل مسائل و فجایع انسانی یاد می کنند.

    به دلیل پرخاشگری و خشونت بالای بازی ها و دیدن صحنه های کشتن، خون ریزی و... به طور معمول این کودکان نسبت به مسائل انسانی دارای حساسیت کمتری می شوند. چیزی که والدین از آن به عنوان کاهش وجدان کودک خود در مقابل مسائل و فجایع انسانی یاد می کنند.

    3. در روزهای اول بازی توسط کودک مدام تأثیرات مختلف بازی بر روی خود را می سنجد و متوجه تغییرات است. حتی ممکن است به والدین خود بگوید دیگر این بازی را انجام نمی دهد. در این زمان مغز به صورت فعال تأثیرات بر بدن را کنترل کرده و به فرد هشدار می فرستد. اما به تدریج و با افزایش مدت زمان بازی وقتی که چندین ماه از انجام بازی های خشن می گذرد تأثیرات بازی ها بر مغز به صورت فعال پردازش نمی شود و دیگر هشدار در کار نیست؛ یعنی کودک ساعت ها بازی می کند بدون اینکه بگوید بازی چه تأثیری بر روی او داشته و یا چه تغییراتی در بدنش به وجود آمده است. این نشانه ی خوبی نیست زیرا علی رغم اینکه کودک چیزی گزارش نمی دهد اما بازی به تدریج تأثیر خود را می گذارد.

    برهان: ترس در بازی ها چه عوارضی را ایجاد می کند؟ آیا عوارض ترس می تواند به عارضه ای مزمن در زندگی فرد تبدیل شود؟

    هیجان ترس باعث ایجاد تغییراتی در بدن می شود که فرد را آماده ی پاسخ گریز و یا جنگ می کند. این یک واکنش طبیعی بدن در مقابله با ترس است. زمانی که فرد بازی با ترس زیاد انجام می دهد، مدام این پاسخ بدن (جنگ – گریز) فعال شده ولی چون به واقع پاسخی فیزیکی از سوی فرد اتفاق نمی افتد، تنها انرژی روانی بدن از بین می رود. به همین دلیل فرد ممکن است بعد از انجام این گونه بازی ها احساس خستگی و یا حتی کوفتکی کند در حالی که کاری انجام نداده است.

    این فعالیت فیزیکی نداشتن از یک سو و پاسخ بدن بر ترس از سوی دیگر ممکن است عوارضی مانند سر درد را نیز به دنبال داشته باشد. شاید انجام بازی های ترسناک فرد را دچار مشکل شدید و یا مزمن نکند اما به طور قطع وی را مستعد به اختلال های مختلف می نماید. در افرادی که بازی های ترسناک را انجام می دهند، احتمال ابتلا به مشکلات حاد روانی و یا بیماری های قلبی، 2 تا 3 برابر افراد عادی است.

    برهان: استفاده ی بی رویه از( slang )یا زبان بد در برخی بازی ها چه تأثیراتی را می تواند بر افراد داشته باشد؟

    یکی از شیوه های یادگیری در کودکان، یادگیری مشاهده ای است؛ یعنی فرد به وسیله ی مشاهده ی رفتار و یا گفتار دیگران یاد می گیرد که چگونه رفتار کند. هر چه فرد دارای اعتبار بیشتری نزد کودک باشد، احتمال تقلید کودک از وی بیشتر است. بنابراین زمانی که قهرمان اصلی بازی در گفتار خود کلمات نامناسب را به کار می برد به کرات مشاهده شده که کودک هم زمان آن کلمات را به کار می برد، حتی در زمان هایی که کودک بازی را انجام نمی دهد، ممکن است مرتب کلمات یاد گرفته را به کار برد. این عبارات ممکن است در رابطه ی فرد با خانواده، دوستان و همکلاسی ها تأثیرات منفی بگذارد و حتی باعث طرد وی از سوی دوستانش شود.

    برهان: اعتیاد به بازی ها چیست؟ و چه اثراتی را در پی دارد؟

    واژه ی اعتیاد به وابستگی فرد به موضوع، مواد و یا شی ای اشاره دارد که چنانچه فرد مدتی از آن دور بماند، یک سری تغییراتی در وی روی می دهد که تنها با حضور مجدد آن موضوع، مواد و یا شی، فرد آرام می شود. افرادی که به طور میانگین هفته ای 40 الی 50 ساعت بازی های رایانه ای انجام می دهند، جزو معتادان به بازی های رایانه ای شناخته می شوند.

    مهم ترین علایمی که در این افراد مشاهده می شود، عبارت اند از:

    1. مشغولیت ذهنی زیاد با بازی: فرد مدام در رابطه با بازی ها، شخصیت ها و کارهایی که در بازی انجام می دهد، صحبت می کند. از دید دیگران چنین به نظر می رسد که فرد در دنیای بازی هایی که می کند، غرق شده است.

    2. چنانچه برای مدت زمانی (مثلاً 1 الی 2 روز) فرد بازی نکند، نیاز شدیدی برای انجام بازی پیدا می کند، اگر نتواند بازی کند دچار عوارضی مانند بی قراری، پرخاشگری، کم تحملی و ... می شود. به محض انجام بازی این علایم برطرف می گردد.

    3. به تدریج مدت زمان انجام بازی افزایش می یابد به نحوی که ممکن است فرد از عصر تا صبح روز بعد مدام به بازی بپردازد. این دقیقاً شبیه چیزی است که در مورد افراد معتاد به مواد مخدر می بینیم، فرد باید مدام مقدار ماده ی مصرفی را افزایش دهد.

    4. کنترل فرد بر زمان از بین می رود: به عنوان مثال ممکن است فرد بخواهد یک ساعت بازی کند اما وقتی به خودش بیاید ببیند چندین ساعت بازی کرده است.

    5. غرق شدن در بازی: فرد به قدری درگیر بازی می شود که ممکن است غذا خوردن و مسائل دیگر را فراموش کند. به همین دلیل معمولاً در برخی افراد معتاد به بازی های رایانه ای، سوء تغذیه و مشکلات گوارشی و دفعی گزارش شده است.

    6. نداشتن تحرک فیزیکی: به دلیل مشغولیت زیاد با بازی ها، فرد تحرک فیزیکی کافی ندارد در نتیجه برخی از این افراد دچار اضافه وزن، ناراحتی های مفصلی– عضلانی، کمر درد و ... می شوند.

    7. دروغ گویی در مورد استفاده از بازی های رایانه ای: این افراد معمولاً به دیگران و خانواده ی خود در مورد مدت زمان انجام بازی دروغ می گویند و یا حتی بسیاری از کارها و قرارهای خود را به دلیل انجام بازی بهم زده و برای افراد دلایل دروغی می آورند.

    8. کاهش ارتباط با دیگران: به دلیل مدت زمان زیادی که صرف بازی ها می شود، ارتباط این افراد با اعضای خانواده و دوستان به شدت کاهش یافته و رفته رفته فرد را منزوی می کند.

    به تدریج مدت زمان انجام بازی افزایش می یابد به نحوی که ممکن است فرد از عصر تا صبح روز بعد مدام به بازی بپردازد. این دقیقاً شبیه چیزی است که در مورد افراد معتاد به مواد مخدر می بینیم، فرد باید مدام مقدار ماده ی مصرفی را افزایش دهد.

    برهان: آیا ابزارها یا روش های تکنولوژیکی هستند که بتوانند تأثیرات بازی ها را بر روی افراد مشخص نمایند؟

    بله؛ ابتدا باید کسانی را که به بازی های رایانه ای می پردازند، دسته بندی کرد. دسته ی اول شامل کسانی است که در هفته حدود 18 ساعت بازی می کنند اما دارای اعتیاد به بازی ها نیستند. دسته ی دوم کسانی هستند که به طور متوسط 50 ساعت در هفته بازی کرده و از آن ها به عنوان افراد دارای اعتیاد به بازی ها یاد می شود. در هر دو دسته انجام بازی ها به ویژه بازی های خشن میزان برانگیختگی فرد را افزایش می دهد و موجب تغییراتی در سطح بدن آنان می شود.

    به طور معمول ضربان قلب، تعریق پوست، نرخ تنفس و تنش عضلانی در حین بازی افزایش می یابد و تنش عضلانی به شکل سردرد حتی تا ساعت ها بعد از بازی نیز ادامه می یابد. ابزارهایی مانند روش بیوفیدبک می تواند این تغییرات بدنی را بسنجد. افزون بر این در سطح شناختی فرد نیز تغییراتی به وجود آمده و ممکن است باعث افزایش و یا کاهش توجه، تمرکز، حافظه، برنامه ریزی و قضاوت فرد شود.

    بازی های استراتژیک و تیراندازی با خشونت کم، تأثیرات مثبت را به دنبال دارد اما بازی های خشن می تواند باعت افت عملکرد شناختی فرد شود. معمولاً تأثیرات مختلف بازی ها بر شناخت فرد را می توان با استفاده از آزمون های رایانه ای دقیق مانند آزمون حافظه، توجه، برنامه ریزی و ... بررسی کرد. اما در مورد کسانی که به صورت حرفه ای بازی می کنند و معمولاً چنین تصور می شود که دارای اعتیاد به بازی ها هستند. این تغییرات گسترده تر و پایدارتر هستند. این افراد ممکن است دچار علایمی مانند اضطراب و افسردگی شده و تحملشان نسبت به استرس کاهش یابد. این تأثیرات خود را به صورت تغییراتی که در کارکرد مغز به وجود می آید نشان می دهند.

    برای بررسی تغییرات کارکرد مغز می توان از دو روش نقشه ی مغزی (QEEG) و نوروفیدبک استفاده کرد. نقشه ی مغزی الکترودهایی دارد که وقتی روی پوست سر قرار می گیرند، سیگنال های الکتریکی (ناشی از فعالیت الکتریکی مغز) را دریافت کرده و توسط سیم های رابط به رایانه منتقل می کنند. در رایانه با انجام محاسبات ریاضی، این سیگنال ها به صورت امواج مغزی دسته بندی شده و شدت و مکان تولید آن ها مشخص می شود. می توان گفت که امواج مغزی زبان مغز هستند و مغز از راه آن ها نحوه ی کارکرد خود را بیان می کند. اما چون ما زبان مغز را نمی دانیم، نیازمند به یک مترجم هستیم. نقشه ی مغزی یا QEEG مترجم ما برای امواج مغزی است.

    پس از اندازه گیری امواج، به آن ها رنگ خاصی برحسب شدتشان اختصاص داده می شود. امواج مغزی و نقش هر کدام در شکل زیر آمده است.

    گفتیم که هر یک از امواج در شرایط مشخص مکان و شدت خاصی دارند که حالت نرمال را نشان می دهد. رنگ سبز نشان دهنده ی حالت طبیعی است. اگر شدت موج اندازه گرفته شده توسط دستگاه از حالت طبیعی بیشتر باشد (که نشانه ی مشکل در عملکرد مغز است)، دستگاه آن را با رنگ های زرد، نارنجی و قرمز نشان می دهد. اگر شدت موج تولید شده کمتر از حالت طبیعی باشد (که باز هم حاکی از اشکالی در کار مغز است)، دستگاه آن را با رنگ های آبی و بنفش نشان می دهد. نحوه ی نشان دادن این رنگ ها هم به شکل سرهای رنگی است.

    به این معنا که هر موج در هر جای سر که تولید شده با رنگ خاص خودش نشان داده می شود. گفتیم که در هر لحظه تمامی امواج در همه ی قسمت ها تولید می شوند، بنابراین دستگاه برای باندهای مختلف سرهای جدا ترسیم می کند. به این سرهای رنگی، نقشه ی مغزی گفته می شود. رنگ هر موج از مقایسه ی مقدار اندازه گرفته شده در مغز مراجع با حالت طبیعی به دست می آید. از آنجا که هر یک از اختلال ها و مشکلات گوناگون مانند اضطراب و افسردگی در اثر وجود اشکال در عملکرد مغز و در نتیجه کم و زیاد شدن امواج مغزی به وجود می آیند، از این رو نقشه ی مغزی فرد سالم با نقشه ی مغزی فردی که اضطراب دارد متفاوت است.

    به این ترتیب، متخصص با بررسی نقشه ی مغزی افراد مختلف، پی به مشکل یا توانمندی های آن ها می برد. در نوروفیدبک نیز که شکل ساده تر نقشه ی مغزی می باشد، می توان امواج مختلف مغز را سریع تر از نقشه ی مغزی بررسی کرد و افزون بر آن مشکل فرد را برطرف نمود. در واقع از نوروفیدبک هم برای تشخیص و هم درمان می توان، استفاده کرد.

    برهان: در مجموع استفاده از بازی های رایانه ای را با چه الگویی توصیه می کنید که کمترین آسیب و بیشترین بهره را برای افراد به ارمغان آورد؟

    قبل از هرگونه توصیه باید بپذیریم که دنیای امروز دنیای تکنولوژی است. بنابراین گفتن این جمله که بازی های رایانه ای نامناسب هستند و باید جلوی آن ها گرفته شود، سخنی بی معنا و نامعقول است. در نتیجه باید بپذیریم که بازی ها وجود دارند و سالیانه میلیون ها دلار صرف ساخت آن ها می شود. فرزندان ما نیز به شیوه های مختلف به این بازی ها دسترسی دارند بنابراین والدین باید نظارت خود را بر بازی ها بیشتر کنند.

    چند توصیه ی کلی در این زمینه وجود دارد:

    الف) خانواده ها به صورت فعال در خرید بازی ها نقش داشته باشند و سعی کنند بازی هایی را برای کودک انتخاب کنند که مناسب سن او باشد.

    ب) خانواده ها اطلاعات کاملی در مورد بازی ها کسب کنند و هم بازی های فکری و هم اکشن را برای کودک خود انتخاب کنند اما زمان استفاده از هر کدام را مشخص نمایند.

    ج) کل مدت زمان بازی کودک در روز نباید بیشتر از 2 ساعت باشد.

    د) خانواده ها در نظر داشته باشند که تنها درصد محدودی از بازی ها بسیار خشن و نامناسب هستند و بسیاری از بازی ها اثرات مثبت زیادی می توانند بر روی کودک داشته باشند.

    پی نوشت ها:

    [1]. بازخورد عصبی

    [2]. بازخورد بدنی

    منبع: پایگاه تحلیلی تبیینی برهان، به آدرس اینترنتی؛

    http://borhan.ir/NSite/FullStory/News/هId=3886

     
    نام :
    نام خانوادگی :
    ایمیل :
     
    متن :
    متوسط امتیاز :
    %0
    تعداد آراء :
    0
    امتیاز شما :